Van der Zee, Harent

Biografie

Harlinger zwerver gebroken „thuis”

Met slechts zijn initialen, H. Z. , stond een uit Harlingen afkomstige zeeman sinds april 2021 in de lijst van Nederlandse legionairs. 
Het gegeven dat H. Z. legionnaire zou zijn geweest was afkomstig uit een krantenartikel in het “Nieuwsblad van het Noorden” Daar verscheen op 8 oktober 1964 verscheen het volgende artikel over een Nederlander die in het Franse Vreemdelingenlegioen zou hebben gediend.

Harlinger zwerver gebroken „thuis”

Als een menselijk wrak keerde week de zestigjarige H. Z. naar zijn geboorteplaats Harlingen terug, waar de politie hem bedelend langs de straat aantrof en meenam naar het bureau.
Z. heeft een leven vol avontuur achter de rug was zeeman, vocht in het Franse vreemdelingenlegioen, werd in de oorlogsjaren door de Duitsers krijgsgevangen gemaakt en zwierf daarna nog van het ene einde van de wereld naar het andere.
Nergens had hij een woning.
Zijn onderdak was meestal de blote hemel.
De man is voor de officier van Justitie te Leeuwarden geleid.
Er zal voor hem een verpleeginrichting worden gezocht, waarin hij de laatste jaren van zijn leven tot rust zal kunnen komen.

Onderzoek, wie was H. Z. ?

Wat we via het artikel te weten komen is dat H. Z. omstreeks 1904 in Harlingen geboren moet zijn. Gewerkt had als zeeman en op zeker moment dienst had genomen in het Franse Vreemdelingenlegioen.
Mogelijk werd hij in 1940 bij de strijd om Frankrijk krijgsgevangen genomen door de Duitsers.
Hij zou dan voor een frontsoldaat al behoorlijk op leeftijd zijn geweest, 36 jaar oud.
Veel aanknopingspunten voor een identificatie van H. Z. gaf het artikel dus niet en verder onderzoek leverde dan ook niets op.

2021 De E-mail

Gelukkig bestaat er nog zoiets als toeval en zo kwam de heer Henstra in oktober 2021 op mijn site terecht en stuurde volgende E-mail:

Beste Frans,
Zag toevallig de registratie op jouw site van de verder nog onbekende H.Z. uit Harlingen.
Kan dat Harent van der Zee (Harlingen 3 april 1904) zijn geweest? Dit was een zeeman, later kapitein der kustvaart. 2 maal gehuwd en gescheiden. verdween in 1941 uit beeld, van december 1942 tot februari 1943 tewerkgesteld voort Daimler Benz in Frankrijk?
Maar hij zou ook vrijwilliger bij de Duitse Kriegsmarine zijn geweest.

Bij de E-mail waren enkele links toegevoegd.
Was Harent van der Zee, de in het krantenartikel genoemde H. Z.?
Een reconstructie van zijn levensloop.

Jeugd

Harent van der Zee werd geboren op 3 april 1904 te Harlingen als zoon van Bauke van der Zee en Aaltje Kuiken [1].

1924

Zeeman

Op 13 oktober 1924 kwam Harent van der Zee als bemanningslid van de S.S. Simaloer aan in de haven van Boston [11].

1929

Huwelijk

Op 13 mei 1929, 25 jaar oud, trouwde hij te Harlingen met Johanna Beers [8].
Op dat moment was hij stoker van beroep.

1934 – 1939

Op 5 februari 1934 verhuisde Harent van der Zee met zijn vrouw naar Rotterdam.
In Rotterdam werden hun drie kinderen geboren, zoon Bauke in 1930, dochter Jantje in 1936 en hun tweede dochter Johanna in 1939. 

1941

VOW en Mannheim

Op zijn Gezinskaart uit Amsterdam [3] en die uit Rotterdam [5] staat vermeldt dat Harent van der Zee op 31 januari 1941 vertrokken was, onbekend waarheen (VOW). 
Direct daaronder is op de Amsterdamse Gezinskaart vermeldt, zonder aangifte van datum; Mannheim.Zijn vrouw en drie kinderen, bleven schijnbaar in Rotterdam achter.

1942 

Gaggenau

Op 2 december 1942 kwam Harent van der Zee in dienst bij de Daimler-Benz AG in Gaggenau Duitsland [4].

1943

Gaggenau

Zijn werkzaamheden bij in Gaggenau eindigden op 4 februari 1943

Harlingen

Op 31 maart 1943 keerde Harent van der Zee weer terug naar Harlingen

1944

Op 25 mei 1944 werd het huwelijk tussen Harent van der Zee en Johanna Beers bij vonnis van de arrondissementsrechtbank te Leeuwarden door echtscheiding ontboden [8].
Als beroep van Harent van der Zee werd in de akte sleepbootkapitein genoemd. 

1947

Tribunaal Harlingen

Op 14 januari 1947 berichtte de Leeuwarder Courant over een tribunaal te Harlingen waarbij ook de naam van Harent van der Zee vermeld werd:

Een dag later berichtte ook het Friesch dagblad in een duidelijk andere stijl over dit tribunaal 

Huwelijk

Op 10 september 1947 trouwde Harent van der Zee te Amsterdam met Froutje Desplanque.

1948 – 1950

In de periode 1948 tot december 1950 woonde Harent van der Zee o.a. in Amsterdam en Medemblik.

1967 Overlijden

Drie jaar nadat Harent van der Zee in Harlingen volgens het krantenbericht “als een menselijk wrak” was terug gekomen, overleed hij daar op 1 november 1967 en is daar ook begraven [7].

Discussie

Alhoewel het op basis van diverse beschikbare bronnen mogelijk was een redelijke reconstructie van de levensloop van Harent van der Zee te maken, kon de vraag of hij de in het krantenartikel genoemde H. Z. is niet met zekerheid beantwoord worden. 
Er waren overeenkomsten, zijn geboorteplaats, dat hij zeeman was geweest en zijn op basis van de in het krantenartikel genoemde leeftijd, geschatte geboortejaar.

Franse Vreemdelingenlegioen ?

Waar echter tot begin 2025 geen duidelijk bewijs van gevonden werd, was of Harent van der Zee ooit dienst had genomen bij het Franse vreemdelingenlegioen en ook niet of hij in de oorlogsjaren door de Duitsers krijgsgevangen was gemaakt.

Verlies Nederlandse Nationaliteit

Het enige wat op in dienst treden van het Vreemdelingenlegioen zou kunnen wijzen is zijn verlies van de Nederlandse nationaliteit zoals vermeldt op zijn Amsterdamse Gezinskaart. 
Helaas is vak 35 zwart afgelakt. 

Kriegsmarine

Echter dit verlies van de Nederlandse nationaliteit kon ook een andere oorzaak gehad hebben. Wat namelijk wel met enige zekerheid aangenomen kan worden is dat Harent van der Zee enige tijd als vrijwilliger bij de Duitse Kriegsmarine had gediend. Dit zou ook een reden van zijn verlies van nationaliteit kunnen zijn.
Wanneer Harent van der Zee bij de Kriegsmarine diende is tot nu toe niet bekend.

Franse Vreemdelingenlegioen en de Deutsche Waffenstillstandskommission

Dat Harent van der Zee dienst had genomen in het Franse Vreemdelingenlegioen werd definitief bevestigd door documenten afkomstig uit het archief van de Franse “Délégation Générale du gouvernement français dans les Territoires Occupés”. Voor meer achtergronden hierover zie deze post.
Daarin bevond zich ook een klein dossier, omvang 2 documenten, betreffende Harent van der Zee.
Op basis hiervan is het volgende op te maken.
Op een formulier van de “Groupement des Travailleurs Etrangers Démobilisés du Sud/Oranais Groupe No 2” vanuit Colomb Béchar diende “Le Démobilisé Etranger VAN DER ZEE, Harent” een verzoek in, gerepatrieerd te worden naar Nederland.

Het formulier zelf is niet gedateerd maar werd op 9 december 1941 als bijlage doorgestuurd naar de “Delegation Francais D’Armistice” in Wiesbaden.
Harent van der Zee geeft aan dat hij voor een periode van vijf jaar getekend had voor dienst in het Franse Vreemdelingenlegioen en dat hij op 4 oktober 1941 voor de dienst was afgekeurd (réforme).
Als het adres waarheen hij wou terugkeren gaf hij Kreekweg 115 in Rotterdam op bij de heer Brugman.

In vergelijkbare gevallen, stemde de Duitse autoriteiten met een repatriëring in, indien betreffende akkoord ging met een “vrijwillige” tewerkstelling in Duitsland. Van Harent van der Zee is bekend dat hij van 2 december 1942 tot 4 februari 1943 in Duitsland werkzaam was.

Blijft open de vraag wanneer hij dienst genomen had in het Franse Vreemdelingenlegioen.
Mogelijk was dit voor 1 september 1939 aangezien hij niet in de lijsten van oorlogsvrijwilligers die in de periode 1 september 1939 tot 25 juni 1940 dienst namen in het Franse Vreemdelingenlegioen voorkomt.
Ook het feit dat hij niet voor de duur van oorlog dienst nam, maar voor 5 jaar wijst hierop. 

Info

Bronnen