Weissentüfel, Jan

Biografie

1846 Deserteur Jan Philippus Weissentüfel of op hoeveel verschillende manieren kun je een achternaam schrijven?

Op 7 januari 1852 werd in Tilburg een man ingeschreven in het gevangenisregister, met als aanklacht “Diserteur”.

Geregistreerd werd: Jan Philippus Wijsentuffel , 47 jaar oud, geboren te Groeningen, en soldaat van beroep.
Opmerkelijk is hier zijn laatste woonplaats: “Afrika”.

Sinds 2022 weten we dat, deserteurs uit het Nederlandse leger die na een aantal jaren, meestal 5, weer terugkwamen in Nederland en waarbij werd geregistreerd dat hun laatste woonplaats “Afrika” was geweest, vrijwel altijd dienst gedaan hadden in het Franse Vreemdelingenlegioen.

Breda

Eerder was hij op 6 januari 1852 onder diezelfde naam ingeschreven in het “Inschrijvingsregister gedetineerde mannen” en het “Signalementsregister gevangen-gedetineerde mannen” in Breda.

Geregistreerd werd:

Jan Philippus Wijsentuffel, geboren te Appingedam, dragonder 1 regiment van beroep

Opmerking
Misdrijf: doortrekkende heeft zich vrijwillig in arrest begeven wegens desertie

en
Jan Philippus Wijsentuffel, geboren te Appingedam, militair van beroep

Referentie 1^e Regiment Dragonders

Na enig zoekwerk kon Jan Wijsentuffel gevonden worden in het Stamboek van het Regiment Dragonders.
Hierin stond hij geregistreerd als Jan Philippus Weissentüfel geboren op 21 juli 1805 in Appingadam als zoon van Lisabeth Friederiks Weissentüfel. Bij de vader stond “onbekend”.

Nederlandse leger

8e Afdeling Infanterie

Als dienstplichtige No 13, Provincie Groningen, plaats Appingedam, werd Jan Philippus Weissentüfel op 1 mei 1824 Militair bij de 8^e afdeling Infanterie voor de tijd van 5 jaren.
Op 10 maart 1829 ging hij met paspoort uit dienst.

Kurassier

Schijnbaar had het hem bevallen in het leger, of bij gebrek aan andere opties, nam Jan Weissentüfel, vrijwillig, nog geen maand later op 1 april 1829 dienst voor zes jaren als kurassier en kreeg daarvoor een handgeld van 30 gulden.
In deze periode, van 1831 tot 1834 maakte hij deel uit van het Mobilisatie leger.
Nog voor het einde van zijn verbintenis nam hij wederom dienst voor de periode van 6 jaar ingaande in 1835.
In 1840 deed hij dat opnieuw.

Categorieën en klassen

Op 25 juli 1844 werd Jan Weissentüfel overgeplaatst in de 1st categorie van de 2e klasse.
Iets minder dan een jaar later bij de 2e categorie.
In januari 1846 ging hij naar de 1st categorie terug en werd op 5 juli 1846 weer in de gewone klasse van militairen teruggebracht.

Dit behoeft enige uitleg.

In de Nederlandse landmacht in die periode werden militairen, vooral onderofficieren en soldaten, ingedeeld in klassen en categorieën. Deze termen hadden te maken met:
Dienstgeschiktheid: lichamelijke en geestelijke geschiktheid voor actieve dienst.
Dienststatus: bijvoorbeeld actieve dienst, reserve, of wachtgeldstatus.
Beoordeling: op basis van gedrag, discipline, of prestaties.

De 1ste categorie van de 2e klasse 25 juli 1844 wijst waarschijnlijk op een overgang naar een groep militairen die geschikt was voor bepaalde taken, maar nog niet volledig actief of in topconditie. De 2e klasse duidt op een lagere rang of status binnen de gewone soldaten.
De 2e categorie” een degradatie of herindeling. De 2e categorie werd vaak gebruikt voor militairen die tijdelijk ongeschikt waren voor actieve dienst, bijvoorbeeld door ziekte, verwonding of disciplinaire redenen.
De 1ste categorie” in januari 1846 geeft een herstel of promotie aan terug naar een groep die weer als geschikt voor dienst werd beschouwd.
In Juli 1846 “Gewone klasse van militairen” wijst naar een terugplaatsing in de standaardgroep van actieve militairen. Dit suggereert dat hij weer volledig inzetbaar was zonder bijzondere status.

Deze beweging tussen verschillende dienstgeschiktheidscategorieën, wijsen op fluctuaties in gezondheid, gedrag of beoordeling. De terugkeer naar de gewone klasse in juli 1846 betekende dat hij weer volledig actief was.

Of deze gebeurtenissen invloed hadden de volgende ingrijpende beslissing van Jan Weissentüfel is niet vast te stellen.
Feit is dat hij enkele maanden later geregistreerd werd als vermist, 22 augustus 1846.
Op 25 september werd als deserteur afgevoerd.

Franse Vreemdelingenlegioen

1846 – 1851

1856 Huwelijk

Op 5 juli 1856 trouwde Jan Weissentufel in Appingedam, 50 jaar oud met Anna Frans van den Bosch, geboren in Groningen, 48 jaar oud, weduwe van Aalf Tammes van Oosten.
Als zijn beroep werd daglooner geregistreerd.

Info

Bronnen