Theunissen, Franciscus

Biografie

1870 Schrijver van een “vermakelijk en niet onbelangrijk verhaal”

Op 5 februari 1870 verscheen er in de “Zutphensche courant” een advertentie waarin de openstelling voor de intekening voor een boek met de titel “Blikken in het Krijgsmansleven” werd aangekondigd.

De tekst van de advertentie was als volgt:

Bij alle boekhandelaren in ons rijk is de inteekening opengesteld op een werk getiteld:
Blikken in het Krijgsmansleven , of getrouw verhaal van mijn 15jarig zwervend leven in Afrika Italië . enz. door: T…. Gewezen Onderofficier bij het Fransche en Romeinsche leger.

In de voorrede zegt de schrijver:
“lk zou tot de uitgave van dit werkje niet besloten hebben, ware het niet, dat veel van hetgeen over, Afrika, den Krim-Oorlog en Italië geschreven wordt, onwaarheid bevat. De feiten, in dit geschrift voorkomende, zijn allen waar. Ik heb, alles wat er in vermeld staat, gezien en ondervonden, van mijn 15jarig zwervend leven in die vreemde gewesten heb ik de ondervinding getrouw in dit werk teruggegeven.”

Dit op eenvoudig natuurlijken toon, medegedeelde en onderhoudend geschreven verhaal zal door den Boekhandelaar Laurens van Hulst hij inteekening worden uitgegeven in 4 afleveringen a 30 Ct.; in geen geval zal den intekenaren meer dan f 1.20 in rekening worden gebracht.
Buiten intekening wordt de prijs verhoogd.
Wie “Drie jaren in het leger van den Paus” van denzelfden schrijver gelezen heeft, zal ook hier den naïeven verteller wedervinden, die zonder zich met de hooge vlucht der politiek of met diepzinnige geschiedkundige quaesties in te laten aanschouwelijk voorstelt wat hij bijwoonde. Dat daarbij menige bijzonderheid wordt vermeld, die den geschiedschrijver ontsnapt en er menige opmerking in voorkomt die alleen een ooggetuige maakt, strekke mede tot aanbeveling van dit vermakelijk en niet onbelangrijk verhaal.”

Een zeldzaam en bijzonder egodocument van een Nederlander die dus zowel in het Franse Vreemdelingenlegioen had gediend alsook in het Pauselijke leger.
Maar wie was deze veteraan?

Op zoek naar “T…

Gewezen Onderofficier bij het Fransche en Romeinsche leger”

De auteur had besloten zijn identiteit te verhullen door slechts het initiaal van zijn achternaam te vermelden.
Dit had hij in 1866 ook zo gedaan toen zijn boek “Drie jaren in het leger van den Paus” uitkwam.

Wie was T… en had hij inderdaad alles wat er in deze boeken vermeld stond, “gezien en ondervonden”?
De titel van zijn boek “Blikken in het Krijgsmansleven” als zoektermen in Google ingevoerd leverde twee belangrijke resultaten op.
In het boek van Jan Izaak van Doornik uit 1885 met de fraaie en uitvoerige titel “Vermomde en naamlooze schrijvers opgespoord op het gebied der Nederlandsche en Vlaamsche letteren. Deel 2. Naamlooze geschriften” (1885) staat volgende vermelding:

Blikken in het krijgsmansleven. [Door F.A.C. Teunissen.] Kampen, (1872.) (618)

Op de website van het Huygens Instituut, staan in het “Repertorium van gedrukte egodocumenten van Noord-Nederlanders uit de negentiende eeuw” de volgende details over het boek:

Titel Blikken in het krijgsmansleven … Verhaal van mijn 15-jarig zwervend leven in Afrika, Italië …
Kampen, 1872
Beginjaar [ Vertelling ] 1856, eindjaar 1871

Aantekeningen:
Ervaringen van een Nederlander in het Franse vreemdelingenlegioen: aanmelding, training, mars door Frankrijk, legering in Algiers, gevechten in Afrika, op de Krim en tenslotte in Italië.

Levendig beschreven geeft het een uitstekend beeld uit de praktijk van de 19e eeuwse huursoldaat.

[…]

Auteur(s) Theunissen, F.D.
Geografische bestemming(en) Afrika, Algerije, Italië

Naast deze informatie had ik nog deze scan uit 2013 in mijn digitale archief, afkomstig van de Belgische website Aanbod.be, waarop het boek destijds te koop werd aangeboden.
Met enig voorstellingsvermogen, vanwege de lage resolutie, en daarom met een zeker voorbehoud is te lezen dat met de hand is bijgeschreven na de letter T, “eunissen” en “Ziekenvader 5e Infanterie (of Infirmerie) te Kampen”.
Dit exemplaar van het boek, had ooit deel uitgemaakt van de boekenverzameling van het Koloniaal Werpdepot en de Cantine van het III-9 R.I in Hardwijk.

Alles bij elkaar hebben we dus de volgende variaties : F.D. of F.A.C. T(h)eunissen.
De kans iemand te vinden met drie initialen is trouwens een factor 10 groter dan met twee.
Een zoekopdracht met Open Archieven leverde met F.D. T?eunissen en F.A. T?eunissen dezelfde persoon op.
Hierbij ging ik recht op mijn doel af door het filter “documenten van het type Militieregisters” te gebruiken.

Zijn naam was: Franciscus Antonius Dominicus Theunissen, geboren op 25 februari 1824 in Alkmaar.
De 10 Militieregister registraties waren uit de periode 1843 – 1847.
Het verwijderen van het filter leverde nog eens 6 extra documenten op;
Inschrijving gevangene (1846 – 1847) 2x,
Vredegerecht (1826) 2 x
BS Huwelijk (1861) 1x en
BS Overlijden (1871) 1x.

Ziekenvader

Zonder de specifieke documenten te raadplegen gaven de indexen van deze laatste twee al direct voldoende vertrouwen dat dit de gezochte T. was.
In beide gevallen werd namelijk als zijn beroep “ziekenvader” opgegeven.
Dezelfde functie als zichtbaar op de scan van het exemplaar van het boek “Blikken in het Krijgsmansleven”.
Daar bij kwam nog dat alle in Nederlandse archieven aangetroffen registraties of voor, 1848 of na 1882 waren de tijd T… in vreemde krijgsdienst was geweest.
Genoeg aanleiding om aan de reconstructie van zijn biografie te beginnen.

Jeugd

1824

Franciscus Antonius Dominicus Theunissen werd geboren op 25 februari 1824 in Alkmaar als zoon van Philippus Dominicus Theunissen en Anna Catharina Claessen.
Zijn vader was officier van Justitie en overleed op 16 oktober 1826 in Alkmaar, Franciscus was toen 2 jaar oud.
Er werd toen officieel door het Vredegerecht een familieraad en toeziend voogd benoemd.

Nederlandse leger

1841
2^e Regiment Infanterie

Op 23 mei 1841 nam Franciscus Theunissen, 17 jaar oud, vrijwillig dienst bij het 2^e Regiment Infanterie als tamboer voor acht jaren een maand en achttien dagen, zonder handgeld.
Hij werd ingeschreven in het Stamboek onder N^o 29453.

1843

In 1843 werd hij bevorderd tot korporaal 1843 en op 19 april 1843 ging hij over naar het Kader bij het Algemeen Depot Landmacht N^o 33.
Kort daarna keerde hij weer terug naar het 2^e Regiment Infanterie (Stamboek N^o 32202).
In de Militieregisters van Bergen op Zoom werd in 1843 geregistreerd dat hij “In dienst” was waarbij verwezen werd naar zijn Stamboek N^o 29453 [ 9].

1844 West Indie, Suriname

Op 1 juni 1844 engageerde Franciscus Theunissen zich voor de dienst in West Indie voor de tijd van zes jaren, wederom zonder handgeld.
Op 8 november 1844 kwam hij aan in Suriname en werd ingedeeld bij het Bataljon Jagers N^o 27. [4][5].

1846

Op 12 mei 1846 werd hij gearresteerd in Suriname vanwege het plegen van “opligting” en opgezonden naar Nederland.
Op 20 September 1846 kwam hij weer in Nederland aan en werd bij Algemeen Depot Landmacht in de sterkte gebracht.

1847

Op 2 juni 1847 ging zijn straf in en deze eindigde op 2 juni 1848.

Franse Vreemdelingenlegioen

1848

Op basis van het boek “Blikken in het Krijgsmansleven” moet Franciscus Theunissen daarna in de periode juni 1848 of begin 1849 dienst genomen hebben in het Franse Vreemdelingenlegioen.
Hij vatte de tijdens zijn diensttijd in het Legioen “Gedane Expeditien” als volgt samen:

1849

In ‘t Noorden van Afrika, onder bevel van den generaal Pellisier;
daarna onder bevel van den generaal Macmahon en Jouszouf.

1852

In 1852 tegen Benishassen bij de Plein d’Isly alwaar ik gekwetst werd; den 24 Juni onder bevel van den generaal Cousin de Montoban.

1854 – 1856

Crimeé

Historische context van het boek

Over zijn tijd in het Franse Vreemdelingen valt natuurlijk, met zijn boek als basis nog veel meer te schrijven, maar ik heb besloten hierover in thematische posts te gaan schrijven.
Interessant is hierbij dat inmiddels al één door hem in zijn boek genoemde Nederlandse legionairs geïdentificeerd kon worden. Onderzoek naar de anderen is gaande.

Nederlandse legionairs, referenties

Franciscus Theunissen refereert in zijn boek aan diverse andere Nederlandse legionairs.

Geldeloos
Olthoff
Van den Heuvel, J.
v. d. Berg,
Lagenes
Missing

Drie jaren in het Pauselijke Leger

1859

Franciscus Theunissen schreef over de beëindiging van zijn diensttijd bij het Vreemdelingenlegioen het volgende:

“Na zestien achtereenvolgende jaren de oorlogen en expeditiën (in Afrika en de Orient , onder de fransche vlag te hebben mede gemaakt, nam ik in 1859 den 25sten April mijn paspoort.

1860 De slag bij Castel Fidardo

Franciscus Theunissen nam deel aan de slag bij Castel Fidardo. Deze werd op 18 september 1860 uitgevochten nabij Castelfidardo in wat nu de regio Marken is. De pauselijke troepen streden hier tegen het koninkrijk Piëmont-Sardinië. [20].

1861 Zouaaf Frans Theunissen, ridder in de orde van Sint Silvester

In beide boeken noemde Franciscus Theunissen dat hij onderscheiden was met de ridderorde van St. Sylvestre.

Onze munitiewagens , kanonstukken , bagage enz. werden allen door den vijand genomen. In het retireren redde ik een Zwitserschen officier die gewond was , en tegelijkertijd bragt ik nog een wagon met bagage en buskruid te Lorreta behouden binnen. Wij waren ten getale van 22, die zoo ongeveer 3 uren gesparteld hebben , om met onzen buit uit de handen van den vijand te geraken. Het was ook bij deze gelegenheid dat mij de ridderorde van St. Sylvestre is toegekend.
Ik zou nu nog iets over den slag schrijven, maar zijne excellentie de generaal de Lamoricière duidt het in zijn rapport zeer goed aan , en ik twijfel geenzins of dit rapport is wel bekend; vooral komt er in voor iets over de troepen , waaruit men genoeg kan zien , op welke wijze zich die slag heeft toegedragen.

Ik ben bijna 4 jaar in dienst van den Paus geweest, en als onderofficier gedecoreerd; dat wil zeggen, het ridderkruis van St. Sylvestre heb ik verdiend, door te Castel Fidardo mijn leven te wagen.

De vondst van een vertaald afschrift van een dagorder van 22 mei 1861 van de Minister van Oorlog van de Pauselijke Staat waarbij de zouaaf Frans Theunissen wordt benoemd tot ridder in de orde van Sint Silvester, in het Historisch Centrum Limburg, namen iedere nog mogelijk twijfel over de correcte identificatie van de auteur van beide boeken weg.

Terug naar Nederland

1862

Op 2 juni 1862 ging Franciscus Theunissen uit dienst van de Kerkelijken Staat en ging terug naar Nederland.
Uitvoering berichtte hij hierover.

[…] vooreerst wil ik den lezer beschrijven hoedanig ik gepasporteerd werd; het was den 2 Juni 1862 , volgens besluit van Zijne Excellentie den Minister van Oorlog ; er zou mij reisgeld worden verstrekt tot aan mijn vaderland , welke gelden ten laste van Zijne Excellentie waren. Zoo luidde de order! Zonder meer had ik 3 à 4 dagen geloopen voor het visa van Frankrijk , van Belgiën en van Nederland , hetwelk niet zonder onkosten gepaard ging: bij den Franschen Consul betaalde ik f 5, -, het viseren van mijn paspoort bij den Belgischen Consul kostte mij iets minder, daar kostte het 3 franc; nu nog bij den graaf Duchatel Consul van Nederland, die mij hoegenaamd geen geld
afnam en mijn paspoort afteekende voor gezien naar Nederland. Nu was ik zoo wat in order , wat aangaat de papieren , zoodat er niets meer ontbrak dan reisgeld ; hiervoor werd mij gelast in persoon den graaf de Merode , Minister van Oorlog op te zoeken; na twee dagen te hebben opgepast, had ik de eer bij Zijne Excellentie te worden toegelaten. Hij ontving mij zeer vriende lijk en sprak ongeveer een 1/4 uur met mij over België en Holland ; daarna zond hij mij naar een ander bureau , alwaar men mij voor de reis zoude voorzien. In een oogenblik kreeg ik een coupon voor den spoortrein van Rome naar Civita Vechia , terwijl mij een brief werd gegeven die aan den Delega van genoemde stad was geadresseerd en daar zoude ik mij moeten vervoegen voor reis- en passage-kosten naar Marseille. Zoodra ik te Civita Vechia arriveerde , was mijn eerste werk genoemden Delega een visite te brengen: ik werd aangediend , daarna ging ik binnen en een oogenblik later kwam de Delega naar mij toe en vraagde , wat er van mijn verlangen was ; daarop antwoordde ik, dat ik een brief aan zijn adres had, die ik hem te gelijkertijd overhandigde. Hij brak die in mijn bijzijn los en bij herhaling hoorde ik hem binnen ‘s monds zeggen: Benissimo , benissimo , dat zoo veel gezegd is , als ( het is best ). Ik moest daar een 4 uur wachten ; daarna gaf hij mij een klein biljet , hetwelk goed was voor de passage op de stoomboot, op de 3de klasse , met voeding tot Marseille, en ontving ik wederom een brief die geadresseerd was aan den Romeinschen Consul; zoodoende vertrok ik van Civata Vechia den 12 Juni 1862 en kwam 4 dagen later behouden te Marseille aan; ik was de eenigste passagier of militair van den Kerkelijken Staat die aan boord was […].

1863

Op 23 april 1863 werd Franciscus Theunissen geregistreerd in bevolkingsregister het stad Kampen, hij woonde aan de Vloeddijk 48. Voor zijn voornamen werd de Franse schrijfwijze gehanteerd: Francois Antoine Dominique.
Als zijn beroep werd ‘Ziekenvader Garnizoen Infirmerie” geregistreerd.

Het kan toeval zijn maar op 23 maart 1863 overleed in Kampen, Gerrit Koekkoek de Bruin, geboren te Epe, 63 jaar oud, ziekenvader bij de garnizoens infirmerie van beroep.
Mogelijk was Franciscus Theunissen de opvolger van Gerrit Koekoek de Bruin.

Huwelijk

Op 12 augustus 1863 trouwde Franciscus Theunissen in Harderwijk met Johanna Alberdina Plancius.
Zij was de weduwe van zijn broer [18].
Zijn broer Albert Willem Theunissen was 14 februari 1861 overleden in Harderwijk, 45 jaar oud, sergeant van beroep [15]. Het huwelijk met Johanna Alberdina Plancius was gesloten op 10 november 1852 waarbij 4 kinderen werden gewettigd [16].

Tien dagen later Johanna Plancius, op 22 augustus 1863, werd Johanna Plancius samen met twee kinderen op hetzelfde adres als Franciscus Theunissen ingeschreven.

Geboorte zoon

1866

Op 12 juli 1866 kregen Franciscus Theunissen en Johanna Plancius in Kampen een zoon, Francois Henrij Oscar Theunissen.

1870

Het gezin Theunissen-Plancius vertrok uit Kampen op 17 januari 1870 naar ‘s-Gravenhage.

Overlijden

1873

Francois Antoine Dominique Theunissen overleed op 26 september 1873 in Utrecht.

Dank

Graag zou ik de volgende personen willen bedanken zonder wie deze reconstructie van de biografie van Franciscus Theunissen niet mogelijk was geweest:

Otto Ottens medewerker Stadsarchief Kampen

Info

Bronnen