Pistorius, Wilhelmus

Biografie

Wachtmeester deserteerde naar Vreemdelingenlegioen

DEN HAAG, 4 Juni. — De krijgsraad te velde-West veroordeelde Woensdag de 45-jarige wachtmeester W. Th. J. P. uit Amersfoort tot 8 maanden gevangenisstraf met aftrek en verlaging tot de stand van soldaat laagste klasse. De eis was een jaar met ontslag uit de militaire dienst.
Wachtmeester P. is het type van een vechtjas.
In 1936 vocht hij in Spanje tegen Franco. Toen de kruitdamp over het Iberische schiereiland optrok, meldde hij zich bij het Vreemdelingenlegioen en met legionnairs streed hij in Afrika tegen Rommel en maakte hij de invasie op Sicilië mee.
In 1943 kwam hij in Engeland, waar hij werd opgenomen in de Irene-brigade.
Hij nam deel aan de invasie en kwam al vechtende in Nederland terecht.
Na de capitulatie boden zijn superieuren hem aan in het leger te blijven en beroepsofficier te worden.
Hij ging nog naar Indonesië en ook daar was hij een uitstekend militair.
Als instructeur in een vredesleger faalde hij echter volkomen en in de herfst van 1951 gaf men hem te verstaan, dat hij de dienst zou moeten verlaten.
Niet wetende wat hij in de burgermaatschappij zou moeten beginnen, besloot P. weer naar het Vreemdelingenlegioen te gaan.
Hij vertrok zonder op zijn ontslag te wachten met medeneming van ruim ƒ 800, welk bedrag hij had verkregen door twee voor anderen bestemde cheques te innen.
Het legioen wilde hem echter niet meer hebben en ten einde raad heeft hij zich toen in Maart 1952 bij de marechaussee gemeld.

[ De Telegraaf 05-06-1952 ]

Bovenstaand krantenartikel uit 1952 schetst wel een heel bijzondere , militaire, loopbaan. Het maakt nieuwsgierig, wie was W. Th. J. P. uit Amersfoort die omschreven werd als type van een vechtjas en berust het artikel wel op waarheid, een reconstructie.

Jeugd

W. Th. J. P. staat voor Wilhelmus (roepnaam Willem) Theodoor Jacob Pistorius geboren in Simpelveld, Limburg, op 5 januari 1907 als zoon van Herman Johannes Jacobus Pistorius en Maria Sophia Kohnen [1][2][3].

Mijnwerker I

Al op zeer jonge leeftijd, 14 jaar oud, ging Willem Pistorius , zoals velen uit Zuid Limburg in de mijnen werken. Hij werkte in de “Willem Sophie” [2]. In die tijd begon het werk in de mijn voor deze jongens van 14 jaar meestal aan de leesband. Dat betekende dat zij als “leesjongens” aan een lopende band stenen uit de kolen moesten uitlezen (uitzoeken) en verwijderen [4].

Militaire dienst

Het werken in de mijnen werd na 6 jaar onderbroken als hij op 20 jarige leeftijd opgeroepen werd voor militaire dienst. Willem Pistorius wordt ingedeeld bij het 2^e Regiment Huzaren te Breda.
Hij ging met groot verlof op 31 maart 1928.

Mijnwerker II, medewerker bij het spoor, crisistijd

Na zijn diensttijd keerde Willem Pistorius weer terug naar de “Willem Sophie” waar hij tot 1932 bleef werken. Daarna ging hij werken bij het spoor.
De heersende wereldcrisis trof ook Nederland, veel mensen werden werkloos.

Het trof ook Willem Pistorius hij werd in 1934 ontslagen en bleef werkeloos.
Deze situatie resulteerde herhaaldelijk in familietwisten.

Vrijwilliger in de Spaanse Burgeroorlog

Na meer dan twee jaar werkeloos te zijn geweest ging Willem Pistorius op 9 december 1936 als vrijwilliger naar Spanje.
Van vrije wil was volgens de Nederlandse pers in die tijd vaak echter geen sprake zoals in het artikel van 11 september 1937 in het Leeuwarder Nieuwsblad “Het ronselen voor Spanje”:

„Van vrijwilligers, die met volledige verantwoordelijkheid hun eigen lotsbestemming kiezen, kan niet meer worden gesproken, als het jeugdige werklozen betreft, die zich, door de wrede wetten van het kapitalistisch wanstelsel als uitgestotenen beschouwen, omdat normale arbeidsmogelijkheid voor altijd schijnt te ontbreken. Bij de zulken groeit een wanhoopsstemming, die overgaat in onverschilligheid. En het is dan niet zo heel moeilijk, enkelen hunner over te halen, de reis naar het Spaanse schiereiland te aanvaarden. In een leven zonder afwisseling en zonder kleur lokt plotseling het licht van het avontuur.

En zo gaan dan de jongens, die niet weten wat zij doen”.

Willem Pistorius diende in Spanje bij Internationale Brigade^[a].

Yvonne Scholten die onderzoek doet naar Nederlanderse Spanjestrijders schreef o.a. over Willem Pistorius.

[a] In een verhoor bij zijn aankomst in Groot Brittannië eind 1943 verzweeg Willem Pistorius het feit als vrijwilliger in Spanje te zijn geweest.

Volgens gegevens uit het Archivo Militar te Madrid heeft Pistorius bij de XV^de Brigade gediend en was hij in augustus ’37 gewond geraakt.
Hoelang hij in het ziekenhuis heeft gelegen is niet duidelijk maar eind 1937, begin 1938 moet hij het besluit hebben genomen om uit Spanje te deserteren.
Op 22 januari 1938 berichte de Nederlandse consul te Marseille aan zijn ambtgenoot te Parijs  dat zich twee dagen eerder drie Spanjestrijders bij hem hadden gemeld: Cornelis Dekker, Antonie Hendrik Duitemeijer en Wilhelm Pistorius. Ze verklaren uit Spanje gevlucht te zijn.
Samen met de twee anderen was Willem Pistorius in 1938 als verstekeling in Oran geland en werd door de vice-consul aldaar naar Marseille doorgestuurd. Van de Consul aldaar kreeg hij echter geen steun. Zonder middelen trok Willem Pistorius samen met Hendrik Duitemeijer te voet richting Nederland. Hun tocht werd bemoeilijkt door armoede en de kans op arrestatie wegens landloperij. Uiteindelijk kwamen zij in Maart 1938 in Parijs aan, waar Hendrik Duitemeijer ziek werd en later terugkeerde naar Nederland.
Of Willem Pistorius bij Hendrik Duitemeijer bleef of alleen verder trok richting Nederland is onzeker.

Franse Vreemdelingenlegioen

In Augustus 1938 was Willem Pistorius in Lille en nam daar dienst in het Franse Vreemdelingenlegioen.
Of hij in de tussentijd nog in Nederland is geweest is niet bekend.
Zoals gebruikelijk ging het vanuit Marseille naar Sidi Bel Abbes Algerije en van daaruit naar Saida waar zijn basisopleiding plaats vond.
Van zijn verdere loopbaan in het Legioen is op dit moment weinig bekent behalve dat hij na een stationering in Senegal (4e D.B.L.E.) waarschijnlijk op 23 Maart 1943 uitgezonden werd naar Tunesië en daar deelnam aan de gevechten tegen de Italiaans en Duitse Troepen. De strijd was kort maar hevig, op 12 mei 1943 gaven de Duitsers en Italianen zich in Tunesië over.
De vijf jaren in het Legioen zaten er voor Willem Pistorius bijna op, om precies te zijn op 19 Augustus 1943.

Nederlandse strijdkrachten

Willem Pistorius kwam in contact met de Nederlandse Kapitein Versteegh en tekende hij als vrijwilliger bij de Nederlandse strijdkrachten in Engeland. Hij bleef in Algiers in depot tot zijn verscheping naar het Verenigd Koninkrijk.
Op 7 Oktober 1943 arriveerde hij in Engeland.

In Engeland werd er een Militaire Persoonskaart van hem aangemaakt waarop volgende informatie werd geregistreerd

Oorspronkelijk van Ned.nat. en bevindt zich te Sidi-Bel-Abbes, contract bij Legioen loopt af of is reeds afgeloopen en kan zich daarom ter beschikking van de Ned.autoriteiten stellen om dienst te nemen (exh•4•9• 43-7)
….-gekeurd te Algiers
Heeft Nederlanderschap verloren en heeft vrijw.verbintenis geteekend Brigade 23.10.43 (r.a 27.10.43-7)
Heeft Nederlanderschap teruggekregen door hernaturalisatie (r.a. 29-6-44/5).
Toegekend Oorlogs Herinneringskruis ing 15-4-44 KB 16-3-44 No 6 MB 19-4-44 Afd, IA No 28
Vertrokken met de Brigade naar Frankrijk (exh.24-8-44 /11)
Ingedeeld bij de Kon. Mar. Mobiele Afd.
Wordt toegelaten tot een verbintenis voor zes jaren, overeenkomstig het bepaalde bij het V.D.L. 1931 (Z.B.U.blz• 965) in den rang van wmr. (M.B.21-3-46/387).
Overgenomen in het stamboek dienstplichtigen.
8-10-51 toegekend Oorlogsherinneringkruis met de gespen ” Krijg te land 1940 -1945″ en Normandie 1944 nr. 2323A ( 26-10-51/247318)

Eind 1945 komt de naam van Pistorius voor op een lijst van Personeel Kon.Ned.Brigade “Prinses Irene” Bestemd voor Expeditionaire macht [5]

1952 BVD rapport

Het BVD dossier over Willem Pistorius – dat eind 2022 werd vrijgegeven – bevat informatie die in grote lijnen overeenkomt met het bovenstaande.
Het door Franco in 1939 verslagen Republikeinse Leger van Spanje kreeg in het rapport van 1952 een nieuwe benaming:

“Pistorius heeft inderdaad tijdens de Spaanse revolutie gediend in het Communistisch leger in Spanje”.
Een rapport van november 1952 meldt: 
”Betrokkene, die als sergeant in dienst was bij het verzorgingseskadron van het regiment huzaren van Boreel te Amersfoort is iemand met een zeer avontuurlijke geest, die zich niet gemakkelijk aan het normale leven zal kunnen aanpassen en volgens zijn gewezen eskadron-commandant een echte vechtjas is, die zich in 1951 nog opgaf als vrijwilliger voor Korea, doch in verband met zijn leeftijd niet meer voor uitzending in aanmerking kwam.

Omstreeks 1938-1939 zou hij zich voor de tijd van zes jaren hebben verbonden aan het Franse vreemdelingenlegioen.
Als zodanig zou hij gedurende een gedeelte van de Tweede Wereldoorlog met de geallieerde troepen tegen de Duitsers in Afrika hebben gevochten  en hebben deelgenomen aan de invasie op Sicilië.
Nadien zou hij naar Engeland zijn gegaan en dienst genomen hebben bij de Prinses Irene Brigade en als zodanig deel hebben gehad aan de bevrijding van Nederland.
Om deze reden zou hij, ondanks zijn dienstneming in vreemde krijgsdienst, zijn Nederlanderschap hebben behouden.
Na de oorlog zou hij als militair in Indonesië zijn geweest , waarna hij bij terugkeer in Nederland werd geplaatst  bij het Corps Koninklijke Marechausee te Apeldoorn.”
Het rapport bevestigt dat hij in 1951 door de krijgsraad is “veroordeeld tot 8 maanden gevangenisstraf en degradatie tot de rang van soldaat. Hij is thans als militair afgevoerd” en voorts is bekend “dat hij zich dikwijls te buiten gaat aan het gebruik van alcoholhoudende drank en vrouwen”.
In de familie stond hij bekend als het zwarte schaap.
Ze wisten dat hij in Spanje had gevochten maar niet “of hij tegen of met Franco had gevochten”.

Info

Bronnen