De gevechten bij Sainte Ménehould, Juni 1940
In juni 1940, midden in het Duitse offensief tegen Frankrijk, werd het kleine stadje Sainte-Ménehould in de Argonne het toneel van een wanhopige strijd. Wat ooit een toeristische uitvalsbasis was voor bezoeken aan de slagvelden van de Eerste Wereldoorlog, werd plotseling een strategisch knooppunt in de verdediging tegen de oprukkende Wehrmacht.
Dankzij de memoires van de Oostenrijkse schrijver en soldaat Hans Habe, krijgen we een zeldzaam en persoonlijk inkijkje in deze dramatische episode.
Sainte Ménehould: Van toeristisch stadje tot frontlinie
Sainte-Ménehould, gelegen tussen de rivier de Aisne en het Kanaal Aisne, vormde een natuurlijk fort. De stad was het verzamelpunt voor verschillende Franse eenheden die zich via diverse routes terugtrokken. De enige ontsnappingsroute liep via de secundaire weg Verrières–Passavant–Commercy. Om deze terugtocht mogelijk te maken, moest de Duitse opmars koste wat kost worden vertraagd.
Het plan was duidelijk: de noordelijke brug, Pont des Maures, moest worden opgeblazen zodra de laatste troepen waren overgestoken, terwijl de zuidelijke brug intact moest blijven voor de verdediging.
Maar door een fatale vergissing bleef de noordelijke brug intact, waardoor de Duitsers ongehinderd de stad konden binnendringen. De zuidelijke brug werd daarentegen voortijdig vernietigd.
De opmars van het 21e RMVE
Het 21e Régiment de marche de volontaires étrangers (RMVE), waarin Hans Habe diende, bevond zich midden in deze chaos.
Als antifascist was Habe uit Oostenrijk verbannen en had hij zich aangesloten bij het Franse leger. Zijn memoires over zijn tijd in het Vreemdelingenlegioen “A Thousand Shall Fall” uitgegeven in 1941 en later in 1943 in een Duitse vertaling “Ob tausend falle”, vormen een waardevolle bron over deze gevechten.
Chronologie van de troepenbewegingen
11 juni 1940 : De commandopost van het 21e RMVE bevindt zich in Croix-aux-Bois.
Het eerste bataljon vormt een verdedigingslinie tussen Boult-aux-Bois en Vouziers.
12 juni 1940 : De commandocompagnie (CC), waaronder Hans Habe, trekt zich terug via Manre en bereikt Vienne-la-Ville.
Een geplande rustpauze wordt om middernacht afgebroken: bevel tot terugkeer naar Sainte-Ménehould.
13 juni 1940 : Rond 8 uur ’s ochtends arriveert het regiment in Sainte Ménehould, op het moment dat de Duitse aanval werd ingezet.
De strijd in de straten
Hans Habe beschrijft hoe hij samen met Gabriel Kohn de kerk verliet en de eerste Duitse tanks de stad zag binnenrijden. Op het centrale plein zochten soldaten dekking, bommenwerpers cirkelden boven hen, en chaos regeerde. In deze verwarring klonk een bevel: “Neem positie in bij de huizen! Stop de tanks!” Niemand wist wie het gaf, maar iedereen gehoorzaamde instinctief.
Habe rende een huis binnen aan de Rue Margaine, waar hij een machinegeweer hoorde vuren vanaf een bovenverdieping. Hoewel hun wapens nauwelijks effectief waren tegen de Duitse tanks, ontstond er een golf van moed. Vanuit elk huis klonk geweervuur. Habe herkende zijn vriend Truffy, die kalm en vastberaden zijn revolver richtte. Ondanks de hopeloosheid van hun verzet voelden de soldaten zich verbonden in hun strijd.
Heldendom en verlies
Op 14 juni 1940 sneuvelden capitaine Benac en de Russische vrijwilliger Koudriavzeff bij La-Grange-aux-Bois. Hun heldhaftige inzet verdient een monument, net als dat van luitenant Causse. Deze mannen symboliseren het moedige verzet van het 21e RMVE, dat zich bevond in het diepste punt van de Duitse tangbeweging.
Bronnen en betrouwbaarheid
De memoires van Hans Habe zijn bijzonder waardevol omdat ze kort na de gebeurtenissen zijn geschreven. Zijn boek werd al in 1941 gepubliceerd in het Engels en in 1943 in het Duits. Daarnaast biedt het werk van generaal Bernard Jean (Het Vreemdelingenlegioen in Argonne in juni 1940) gedetailleerde militaire context.
KOHN Gabriel
Né(e) le/en 15-04-1908 à Budapest (Hongrie)
Unité 21e régiment de marche de volontaires étrangers (21e RMVE)
Bureau de recrutement Seine bureau central (75)
Région militaire toutes régions militaires
Source Mémorial de la Shoah – Fonds UEVACJEA
KOHN Gabriel
Né(e) le/en 15/4/1908 à Paris (France)
Unité régiment de marche de volontaires étrangers (RMVE)
Bureau de recrutement Seine bureau central (75)
Matricule au recrutement 3733
Région militaire 1re région militaire
Source Mémorial de la Shoah – Fonds UEVACJEA
KOUDRIAVTZEFF Nicolas
Statut militaire
Unité 21e régiment de marche de volontaires étrangers (21e RMVE)
Mention Mort pour la France
Cote Service historique de la Défense, Caen – AC 21 P 56503
CAUSSE Henri Bertrand Justin
Mort pour la France le/en 14/6/1940 à Sainte-Menehould ( 51 – Marne, France)
Né(e) le/en 22/3/1909 à Auch (32 – Gers, France)
Unité 21e régiment de marche de volontaires étrangers (21e RMVE)
Mention Mort pour la France
Cote Service historique de la Défense, Caen – AC 21 P 39963
C.A.1: cpt BENAC