[ Willem Pop {AE} ]
Inleiding
Bij het bestuderen van de militaire persoonskaarten van voormalige legionairs van Nederlandse herkomst die tijdens de Tweede Wereldoorlog in Algiers dienst namen in het Nederlandse leger, viel mij bij twee van hen de volgende bijzondere zin op:
Schip gezonken en is terug te Algiers
Deze kwam voor op de kaart van Henricus Nielen en van Ernest Burgers.
Na wat verder onderzoek o.a. de verslagen van hun verhoren door de Politie Buitendienst in Londen bleek het om de Noorse kustvaarder de “Bjørkhaug” te gaan.
Achter de eenvoudige zin “Schip gezonken en is terug te Algiers” ging een complete ramp schuil waarbij meer dan 1000 mensen om het leven kwamen.
16 juli 1943, de explosie van de D/S Bjørkhaug
In juli 1943 maakte de Bjørkhaug deel uit van Convoy KMS 17. Ze voegde zich bij het konvooi vanuit Oran en had Bougie als bestemming, waar ze op 3 juli aankwam en op 8 juli vertrok naar Algiers, met aankomst op 9 juli. Op 16 juli bevond ze zich nog steeds in Algiers en laadde onder andere oud ijzer en Italiaanse landmijnen.
Bezorgd over deze lading had de eerste stuurman de legerofficier die toezicht hield op de operatie aan de kade gevraagd of er gevaar was dat de mijnen zouden ontploffen, maar hem werd verteld dat ze totaal onschadelijk waren.
Echter, terwijl het grootste deel van de bemanning die middag hun koffiepauze had, vond er een enorme explosie plaats die het gehele voorschip van het schip wegblaasde, waarbij iedereen die daar op dat moment aanwezig was, omkwam.
Het voorste deel van het middenbouw en de brug werden naar het achterschip geduwd. De bootsman zei in zijn verklaring tijdens de daaropvolgende hoorzittingen dat haar bakboordzijde aan de kade lag terwijl de lading werd geladen, maar de explosie had haar 45 graden van de kade afgeslingerd waardoor het achterste deel het dichtst bij de kade was.
De wanden en het plafond van de messroom stortten in en dikke rook kwam binnen. De eerste stuurman slaagde erin zijn weg naar buiten te vinden en zag dat de motorboot op de achtersteven in brand stond en dat alle andere reddingsboten vernietigd waren. Terwijl hij een van de overlevenden hielp bij het zoeken naar een reddingsring (deze kon niet zwemmen), kwamen ze bij de kajuit van de kapitein en vonden die volledig ingestort en onder water, waarbij de arm van de kapitein boven water zichtbaar was tussen het puin. De eerste stuurman probeerde hem te bevrijden, maar hij was levenloos. Er waren ook 2 Britse marineofficieren in de kajuit van de kapitein ten tijde van de explosie. Sommige overlevenden konden zelf van het schip afkomen, terwijl anderen geholpen werden door een motorboot. Zeven waren gewond en werden naar een ziekenhuis gebracht, terwijl de overige 14 verzorgd werden door het Noorse consulaat. 4 Noren, 1 Deen, 3 Britten en 1 Rus kwamen om het leven.
Er waren ook enkele lokale arbeiders aan boord evenals enkele Britse soldaten, waarbij de laatsten toezicht hielden op de operaties, allen aangenomen als gedood.
Meerdere explosies en branden vonden plaats in het havengedeelte, waar naar schatting 1000 mensen werden gedood, voornamelijk Arabische dokarbeiders.
De maritieme hoorzittingen werden gehouden in Algiers op 19 juli 1943 met de 1e stuurman, de 2e stuurman, de bootsman en stoker Einar Pettersen aanwezig.
Aangenomen werd dat de laadprocedures te wensen overlieten, en dat sommige van de mijnen mogelijk verstrikt waren geraakt in het net dat werd gebruikt tijdens het optrekken, en dan mogelijk vanuit grote hoogte in het ruim waren gevallen. Ook was sommige uitrusting in slechte staat. Het was onmogelijk geweest, ondanks meerdere verzoeken, deze te vernieuwen.
Nederlanders aan boord van de Bjørkhaug
Aan boord van de Bjørkhaug bevonden zich sinds enkele maanden drie Nederlanders, Bertus van Gastel, Henricus Nielen en Ernest Burgers. Bertus van Gastel was als fireman aan boord sinds 23 maart 1943, de andere twee waren in April 1943 aan boord gekomen respectievelijk als Messboy en Trimmer.
Het uiteindelijke doel was dat deze oud-legionairs zich bij de Nederlandse autoriteiten in Engeland zouden melden om dienst te gaan doen in het Nederlandse leger.
Veel hulp van de Nederlandse autoriteiten in Noord Afrika hadden ze echter niet gekregen en het was door de inzet van de Noorse consul dat zij aan boord van de Bjørkhaug waren gekomen.
Waar de mannen zich precies bevonden toen de explosie plaats vond en of ze daarbij gewond geraakt zijn is onbekend.
Bertus van Gastel bleef na aankomst in Engeland varen bij de koopvaardij, Henricus Nielen en Ernest Burgers werden ingedeeld bij de Brigade “Prinses Irene”
Henricus Nielen
| Aangemonsterd op schip de Algiers en bestemd om ingelijfd te worden na aankomst hier te lande | (r.a. 20-5-43 /6) |
| Schip gezonken en is terug te Algiers; komt spoedig naar Engeland | (r.a. 6-8-43 /21) |
| Uit Algiers vertrokken 2-8-43 |
Mess Boy, Henrikus Neilden, (Dutch)
Op 13.2.43 kwam hij met nog 7 Hollanders in Algiers aan, waar hij van den Heer VAN RANDHUYZEN zeer weinig hulp ontving.
Op 13.4.43 monsterde hij aan door bemiddeling van de Noorse consul, die de Hollandsche jongens wel hielp, op de “Bjorkhang” een kustvaarder, die binnenkort naar Engeland zou gaan.
Op 16.7.43 vloog dit schip echter in de haven van Algiers in de lucht. Door het Noorse consulaat werd hij en de andere Hollanders gehuisvest in het Hotel Carnot, Rue Sidi Carnot, en eveneens door bemiddeling van het Noorse consulaat als”distressed seaman” op 3-8-43 naar Engeland gezonden, Aankomst in Glasgow 11.8.43.
Ernest Burgers
| Aangemonsterd te Algiers en na aankomst in Engeland bestemd om ingelijfd te worden | (r.a. 20-5-43 /6) |
| Schip gezonken en terug te Algiers en komt naar Engeland | (r.a. 6-8-43 /21) |
| 1-9-43 Depot W’ton (bestemd voor Brigade) | (r.a. 25-8-43 /16) |
Trimmer, Ernest Burgers, (Dutch)
From this point on, his story is identical with that of VAN GASTEL, except that he did not sign on the BJØRKHAUS till April ’43. He, too, was on board when the explosion took place on 16.7.1943.
[ Verhoor Ernest Burgers Britse Inlichtingendienst, Augustus 1943 ]
Bertus van Gastel
Van Bertus van Gastel werd geen Militaire Persoonskaart aangetroffen wel een Persoonskaart Koopvaardijopvarenden.
Geregistreerd werd daarop dat Bertus van Gastel van 10 mei 1940 tot 23 maart 1943 in Afrika aan de wal was geweest en vanaf 23 maart 1943 tot 16 juli 1943 als fireman aan boord van het Noorse schip “Bjurkhang” was geweest.
Van 16 juli 1943 tot 30 juli 1943 was hij in Algiers en vertrok op 30 juli 1943 als passagier met het Britse schip de “Moveton” naar de UK was hij op 12 augustus 1943 aankwam.
Stoker, Bertus von Gastel, (Dutch)