Inleiding
Sinds begin 2022 weet ik dat deserteurs uit het Nederlandse leger in de periode 1840 – 1850, die daarna dienst namen in het Vreemdelingenlegioen en na hun terugkeer dienst namen bij het KNIL geen uitzondering waren.
Dat er onder hen mannen waren die daarna Ridder MWO werden, bleek uiteindelijk ook niet uniek maar wel heel uitzonderlijk.
Het begon met een ver familielid van Jan Koudijs die mij attendeerde op die zijn bijzondere levensloop.
Op 1 januari 1847 was hij soldaat bij het 1e Regiment Infanterie.
Op 10 juli 1847 was hij vermist en een kleine maand later werd hij als deserteur aangemerkt.
Eind 1852, na 5 jaar afwezigheid keerde hij naar Nederland terug en werd door de Krijgsraad veroordeeld.
Daarna kwam hij “gewoon” weer in dienst ging in januari 1854 over naar het Koloniaal Werfdepot tekende daar voor 6 jaar en kwam in 1855 in Batavia aan. Op 7 maart 1863 werd hij benoemd tot RMWO 4de klasse.
Enige tijd later kwam ik een andere RMWO op het spoor, Johannes Agten (Zie ook zijn webpage), die vergelijke militaire loopbaan had gehad.
Meer recent vond ik bij het opstellen van biografieën van deserteurs uit het Nederlandse leger in de periode 1840 – 1850 waarvan bij hun internering geregistreerd werd dat hun laatste woonplaats “Afrika” was geweest nummer drie, Ale Baas, ( Zie ook zijn webpage)
Op 21 september 1844 was deze vertrokken uit Garnizoen-infirmerie Leeuwarden.
Een maand later geregistreerd als achtergebleven en op 30 oktober 1844 als Deserteur afgevoerd.
Hij kwam ook na meer dan vijf jaar weer in Nederland terug en op 8 juni 1850 veroordeeld door krijgsraad Limburg.
Van toeval naar systematiek
Tot nu toe was ik dus op een oud-legionair en Ridder MWO geattendeerd, de andere twee had ik min of meer door toeval gevonden. Ik dacht na over een mogelijke systematiek om eventueel nog andere oud-legionairs en Ridders MWO te vinden.
Karakteristiek voor al deze mannen was dat ze gedeserteerd waren en na meer dan 5 jaar weer terugkwamen.
Ik besloot bevriende historici die gewerkt hadden aan de fraaie website rmwo.nl of het wellicht mogelijk was op de termen desertie of deserteur te zoeken.
Na enkele dagen kreeg ik al een uitdraai van alle mannen in wiens biografie deze termen voorkwamen.
Naast de mij reeds bekende bleek er nog één tussen, die ik nog niet gevonden had.
Het is deze man:
Gijsbert Johan Welling, geboren op 16 augustus 1824 te Amersfoort.
In zijn biografie stond:
24 november 1845 – Vermist als soldaat bij het 2e Regiment uit het garnizoen.
29 maart 1854 – Weder in de sterkte gebracht na veroordeling door de Krijgsraad in Zeeland.
Gijsbert Welling bleef maar liefst bijna 9 jaar weg.
Deze karateristiek voorlopig de enige op basis waarvan aangenomen zou kunnen worden dat hij mogelijk dienst in het Vreemdelingenlegioen had gegaan.
Helaas werd er in de stamboeken van het KNIL bij Nederlanders geen aantekening van gemaakt of deze in Franse krijgsdienst of Vreemdelingenlegioen waren geweest. [ Recentelijk is daar een uitzondering op gevonden zie legionair Hubert Rasie ]
Een goede tweede karakteristiek is, het gevangenis register van Tilburg waarin bij laatste woonplaats “Afrika” werd genoteerd. Helaas kon ik geen registratie van Gijsbert Welling daar vinden.
De Krijgsraad in Zeeland
Een bevriende historicus stelde voor het verslag van de Krijgsraad in Zeeland eens in te zien. Dit bevind zich in het Zeeuws Archief. Betreffende dossier was echter niet gedigitaliseerd.
Het fraaie is nu dat medewerkers van archieven nog niet gedigitaliseerde dossiers gaan digitaliseren als er een verzoek binnen komt. Zoals dat van mij in dit geval.
Dus na een aantal dagen kreeg ik keurig een linkje van het betreffende dossier.
188 scans hadden ze gemaakt en daar zal het verslag van Gijsbert Welling dus tussen.
Mijn dank voor deze prachtige service is groot.
[ NL-MdbZA_717_38_141 ]
Wat ik kon concluderen; de levenswandel van een deserteur interesseerde de officieren van de Krijgsraad destijds schijnbaar niets, zelfs als deze meer dan vijf jaar dienst in het vreemdelingenlegioen had gedaan.
Zakelijk werd genoteerd, wanneer hij weg gegaan was, wat hij meegenomen had en wanneer hij terug gekomen was en dat hij berouw had.
Helaas dus geen bevestiging of hij in het Vreemdelingenlegioen was geweest. Het was de poging waard.
Het onderzoek gaat verder.