Inleiding
In 2021 plaatste ik op de deze website, NLLegioen, een post over Sterfte door ziekte in het Franse Vreemdelingenlegioen in Algerije in de periode 1836 tot 1854.
Ik gaf daarin aan, dat in tegenstelling tot wat nog vaak wordt aangenomen, de Franse Autoriteiten keurig het overlijden melden aan de gemeente of stad, waar de overleden Legionair geboren was.
Snel ging dit echter niet, gemiddeld duurde het een jaar en vaak ook wel eens twee jaar of meer, voordat het bericht van overlijden aankwam.
Deze uittreksels van overlijdensaktes “Extrait Mortuaire” vormen een belangrijke bron van namen van Nederlandse mannen die in de begin periode van het Franse Vreemdelingenlegioen dienden.
Identificatie, de schrijfwijze van namen
Identificatie van de in “Extrait Mortuaire” genoemde overleden legionair is niet altijd even eenvoudig zelf als het handschrift van betreffende administrateur goed leesbaar is.
Maar er blijkt toch een soort systeem in te zitten.
In de Franse, militaire, administratie uit die tijd leek het haast gebruikelijk voornamen in te korten of een deel van de (doop) namen weg te laten. Namen zoals Lambertus werden dan vaak Lambert. Ook werd vaak de Franse schrijfwijze gehanteerd. Wilhelmus werd dan Guillaume en Jan werd Jean.
Voor wat betreft de achternaam of familienaam worden regelmatig verbasteringen aangetroffen.
Eerder dacht ik dat dit te maken had met een soort van onzorgvuldigheid.
Steeds vaker krijg ik echter het vermoeden dat het te maken had met de onbekendheid met buitenlandse namen.
Ook was er waarschijnlijk vaak geen geschreven voorbeeld aanwezig en als de betreffende legionair zelf, deels, ongeletterd was bleef er voor de administrateur niets anders over dan een soort “fonetische” poging te wagen.
Dit soort namen vallen vaak op, omdat ze in databases slechts één keer voorkomen.
Als voorbeeld hiervan deze achternaam: Reiskersz.
Extrait Mortuaire
Na mij de afgelopen weken [ november – december 2024 ] weer wat intensiever met deze periode te hebben bezig gehouden, kreeg ik ook een beter beeld hoe men destijds administratief te werk ging en hoe dit soort overlijdensberichten in online archieven te vinden.
Een, online archief waar ik veel namen van legionairs op basis van de registratie van een “Extrait Mortuaire” gevonden heb is het zeeuws Archief.
Bij het zoeken in “Zeeuwen Gezocht” kan men naast namen van personen ook de namen van plaatsen of zelfs continenten invoeren. Dit leverde diverse resultaten op toen ik daar “Afrika” invoerde.
Als daarna het filter “Plaatsen” wordt gebruikt verschijnt een overzicht van plaatsnamen.
Daaruit filterde ik dan de namen van plaatsen in Algerije. Hier treffen we ook weer variaties aan in de schrijfwijze van de plaatsnamen.
Algerie, Arzew, Batua, Bougie, Deija, Gigella, Gigelli, Mostaganem, Mustapha, Oran
Wat me daarbij wel opviel was dat een belangrijke garnizoensplaats, zoals Sidi Bel Abbes hier niet in voorkwam.
Dit is het gevolg van het niet aangeven van ( Afrika ). “Sidi Bel Abbes” direct als zoekterm ingevoerd leverde dan wel weer een aantal resultaten op. Ook op basis van de functies van de legionairs, zoals Fuselier en Grenadier, kunnen op deze manier resultaten verkregen worden.
Het bijzondere aan vele van de in het “zeeuws Archief” aangetroffen overlijdensregisters is dat de betreffende ambtenaren van de Burgerlijke Stand daarin de uit Algerije opgestuurde “Extrait Mortuaire” hebben opgenomen.
In veel andere provincies treffen we meestal slechts een transcriptie van het betreffende document aan.
Soms is het wel de moeite waard even door een register te bladeren. Zo werd in de casus Kran, Wilhem het “Extrait Mortuaire“, zonder verdere verwijzing in het begin van het register aangetroffen.
Uittreksel overlijdensakte Bernard Jacob van Loo, 22-12-1840
De overeenkomsten in de transcripties van de Extrait Mortuaire aangetroffen in de overlijdensregisters van Nederlandse steden en gemeentes heeft een eenvoudige verklaring, het was een voorgedrukt formulier.
Invul instructies waren, voor die tijd gebruikelijk, afgedrukt in de kantlijn van het document.
Een goed voorbeeld is het uittreksel overlijdensakte van Bernard Jacob van Loo overleden op 22 december 1840 in
Militair Hospitaal te Bougie in Noord-Afrika. Dit werd ingeschreven in het overlijdensregister van IJzendijke op 27 december 1841.
Wat dit Extrait Mortuaire bijzonder maakt is dat ook de datum van in dienst treden van Bernard van Loo is genoteerd.
No 32 Art. 731 du Réglement sur les hôpitaux.
De invul instructies
Nota. Il y a une distinction très importante à faire entre les actes de décès des militaires morts dans les hôpitaux. Lorsque les décès ont eu lieu dans les hôpitaux de l’intérieur du royaume , les actes dressés par les officiers d’administration comptables de ces établissemens ne sont fournis qu’à titre de simples renseignemens ; lorsque les décès ont eu lieu hors du territoire français, ces mêmes actes sont considérés comme actes authentiques et légaux (l’état civil , et l’officier de l’état civil du domicile des parties est tenu de les inscrire de suite sur ses registres. (Art. 97 et 98 du Code et 737 du Régiment sur les hôpitaux militaires.)
Les sous-intendans militaires doivent s’assurer que la distinction indiquée ci-dessus est faite avec soin , et que les indications portées dans le présent-imprimé sont exactement remplies, particulièrement celles nos 1, 2, 3, 4 ci 7.
(1) Indiquer la commune où est situé l’hôpital.
(2) Indiquer l’armée , si le décès a eu lieu en campagne.
(3) Indiquer si l’hôpital est civil ou militaire , sédentaire ou ambulant.
(4) Indiquer le lieu où l’hôpital est établi; et le pays, quand il s’agit d’un hôpital hors du territoire français.
(5) Désigner les nom et prénoms du décédé, le grade , le corps , le bataillon ou l’ escadron , et la compagnie où il servait , et le numéro de la matricule audit corps.
N. B. On recommande la plus (fraude exactitude dans les actes de décès. Les prénoms et noms des décédés doivent être recueillis avec attention, ainsi que les lieux de naissance, cantons et départemens; les noms et numéros des corps et compagnies; et le tout doit être écrit très lisiblement , et dans l’ordre indiqué.
(6) Expliquer le genre de maladie ou de blessure dont il est mort.
(7) Si le décès a eu lieu dans L’intérieur du royaume, k comptable , conformément à ce qui a été dit ci-dessus, ajoutera , dans l’espace laissé en blanc, les mots : Le présent extrait est délivré à titre de simple renseignement. S’il s’agit d’un décès arrivé hors du territoire français, ii assera un trait deplume dans ledit espace.